Phát biểu khai mạc, ThS.BS. Nguyễn Trung Dũng – Phó Giám đốc CDC Vĩnh Long nhấn mạnh vai trò then chốt của việc cập nhật kiến thức, kỹ năng cho đội ngũ tuyến cơ sở trong bối cảnh các quy định pháp lý và mô hình can thiệp HIV/AIDS không ngừng đổi mới. Tham dự lớp tập huấn là lực lượng nòng cốt trong công tác phòng, chống HIV/AIDS của tỉnh, bao gồm cán bộ tư vấn xét nghiệm HIV tại các phòng tư vấn tự nguyện (VCT), phòng khám ngoại trú (OPC).
Chương trình có sự tham gia của các chuyên gia đến từ Cục Phòng bệnh, CDC Hoa Kỳ, Dự án EPIC Trung ương cùng đại diện các đơn vị thực hành hiệu quả tại TP. Hồ Chí Minh. Về phía địa phương, lớp tập huấn quy tụ 50 học viên bao gồm nhóm hỗ trợ kỹ thuật tuyến tỉnh của CDC Vĩnh Long; cán bộ trực tiếp điều trị HIV/AIDS, tư vấn xét nghiệm HIV tại các bệnh viện đa khoa, trung tâm y tế khu vực; cùng cán bộ xét nghiệm tại các cơ sở y tế cung cấp dịch vụ xét nghiệm sàng lọc HIV.
Mở đầu nội dung chuyên môn, ThS. Nguyễn Minh Bằng – Phó Khoa Phòng, chống HIV/AIDS, CDC Vĩnh Long đã trình bày tổng quan tình hình dịch HIV/AIDS tại tỉnh, đồng thời đánh giá kết quả các hoạt động tư vấn xét nghiệm, kết nối điều trị ARV và dự phòng PrEP trong thời gian qua. Báo cáo cho thấy việc duy trì và mở rộng các mô hình tiếp cận hiệu quả là yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn hiện nay.
Một nội dung trọng tâm của lớp tập huấn là cập nhật khung pháp lý mới trong công tác phòng, chống HIV/AIDS. ThS. Trần Thanh Tùng (Cục Phòng bệnh) đã phổ biến các điểm mới của Nghị định số 141/2024/NĐ-CP (ban hành ngày 28/10/2024), thay thế các quy định trước đây và quy định chi tiết điều kiện tổ chức tư vấn, xét nghiệm HIV. Nghị định mới yêu cầu chặt chẽ về nhân sự, trang thiết bị và năng lực thực hành đối với các cơ sở thực hiện xét nghiệm, đặc biệt là xét nghiệm khẳng định HIV.
Bên cạnh đó, Thông tư 04/2023/TT-BYT được nhấn mạnh nhằm chuẩn hóa quy trình thông báo kết quả xét nghiệm HIV dương tính, đảm bảo nguyên tắc bảo mật thông tin người nhiễm. Quy định về xét nghiệm nhiễm mới theo Quyết định 2834/QĐ-BYT cũng được lồng ghép, giúp cán bộ y tế nâng cao năng lực phân tích, theo dõi diễn biến dịch tễ tại địa phương.
Trọng tâm của chương trình tập huấn là hai mô hình tiếp cận tiên tiến được xem là “mũi nhọn” trong phát hiện ca nhiễm HIV mới: Thông báo bạn tình/bạn chích (PNS) và Tiếp cận mạng lưới xã hội (SNS).
Mô hình PNS (Partner Notification Services) được giới thiệu như một chiến lược y tế công cộng có hệ thống, tập trung xét nghiệm cho những người đã có nguy cơ phơi nhiễm thông qua bạn tình hoặc bạn chích của người nhiễm HIV. Quy trình PNS gồm 10 bước, từ tư vấn ban đầu, lấy sự đồng thuận đến đánh giá nguy cơ bạo lực bạn tình, nhằm bảo vệ khách hàng, giảm thiểu rủi ro tổn thương trong quá trình tiếp cận dịch vụ. Bốn hình thức thông báo (tư vấn viên thông báo, khách hàng tự thông báo, thông báo theo thỏa thuận và cùng thông báo) đều dựa trên nguyên tắc tự nguyện và bảo mật tuyệt đối.
Song song đó, chiến lược SNS (Social Network Strategy) dựa trên giả định những người trong cùng mạng lưới xã hội thường có hành vi nguy cơ tương đồng. Thông qua việc sử dụng các “hạt giống” là người nhiễm HIV hoặc người có nguy cơ cao để giới thiệu bạn bè, người quen đi xét nghiệm, SNS đã chứng minh hiệu quả rõ rệt tại Việt Nam. Số liệu thực tế cho thấy mô hình này giúp tăng tỷ lệ người chưa từng xét nghiệm đi xét nghiệm lên tới 89,3%, với tỷ lệ phát hiện dương tính dao động 7–10%.
Một thông điệp xuyên suốt của chương trình là K=K (Không phát hiện = Không lây truyền) – nền tảng trong điều trị HIV hiện đại và giảm kỳ thị, phân biệt đối xử. ThS. Nguyễn Thị Hiệp (CDC Hoa Kỳ) nhấn mạnh ba “thời điểm vàng” để tư vấn K=K: khi tiếp cận cộng đồng, khi khách hàng bắt đầu điều trị ARV và khi nhận kết quả tải lượng vi rút. Việc hiểu đúng và tin tưởng K=K giúp người bệnh tuân thủ điều trị tốt hơn, cải thiện chất lượng cuộc sống.
Chuỗi dịch vụ chỉ thực sự hiệu quả khi người nhiễm HIV được kết nối điều trị ARV kịp thời. Mục tiêu được đặt ra là 90% người nhiễm HIV phát hiện tại cơ sở y tế phải được chuyển gửi điều trị thành công. Quy trình chuyển gửi được chuẩn hóa theo 4 bước, từ tư vấn lợi ích điều trị sớm, lập phiếu chuyển gửi đến theo dõi sau chuyển gửi, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các khoa phòng và tuyến dịch vụ.
Nhằm tăng tính chủ động cho khách hàng và mở rộng độ bao phủ dịch vụ, mô hình cấp phát sinh phẩm tự xét nghiệm HIV (Self-test) cũng được giới thiệu và hướng dẫn triển khai. Theo đó, khách hàng có kết quả khẳng định dương tính có thể được cấp tối đa 02 bộ sinh phẩm tự xét nghiệm (CheckNOW™) để mang về cho bạn tình hoặc bạn chích tự thực hiện tại nhà. Mô hình này đặc biệt phù hợp với các nhóm e ngại tiếp xúc trực tiếp với nhân viên y tế hoặc khó tiếp cận các cơ sở y tế cố định.
Trong ngày làm việc thứ hai, các học viên được lắng nghe chia sẻ kinh nghiệm thực tế từ Trung tâm Y tế Khu vực Xóm Chiếu (TP. Hồ Chí Minh) về việc lồng ghép hiệu quả PNS và SNS. Kết quả triển khai giai đoạn 2024–2025 cho thấy sự kết hợp này giúp mở rộng mạng lưới tiếp cận, tối ưu hóa nguồn lực, dù vẫn còn những thách thức như khách hàng chưa sẵn sàng chia sẻ thông tin hoặc mất liên lạc với bạn tình.
Qua thảo luận, các học viên đúc kết bài học kinh nghiệm cốt lõi là: kiên trì tiếp cận, bảo mật tuyệt đối thông tin và lấy khách hàng làm trung tâm trong mọi hoạt động.
Kết thúc chương trình, CDC Vĩnh Long sẽ tiếp tục triển khai đồng bộ các sáng kiến mới nhằm nâng cao năng lực hệ thống y tế và tăng tỷ lệ phát hiện, điều trị HIV sớm. Với cách tiếp cận dựa trên bằng chứng và sự chuẩn bị bài bản, tỉnh Vĩnh Long đặt mục tiêu bảo đảm người dân có nguy cơ được tiếp cận kịp thời các dịch vụ dự phòng và điều trị, góp phần kiểm soát và hướng tới chấm dứt dịch bệnh AIDS vào năm 2030.
Một số hình ảnh lớp tập huấn
Khoa TT GDSK