Phục hồi chức năng sau chấn thương thể thao là quá trình sử dụng các phương pháp y học, vật lý trị liệu và chế độ tập luyện phù hợp nhằm giúp người bị chấn thương phục hồi nhanh chóng, lấy lại sức mạnh và khả năng vận động tối ưu thay vì chỉ nghỉ ngơi đề chờ phục hồi, việc áp dụng phương pháp phục hồi chức năng đúng cách đóng vai trò quan trọng trong việc giúp cơ thể trở lại trạng thái tốt nhất, giảm nguy cơ tái phát chấn thương và nâng cao hiệu suất vận động.

Theo phân loại của Hệ thống báo cáo chấn thương của vận động viên Mỹ thì chấn thương thể thao được chia làm ba loại:

 Loại nhẹ: những chấn thương làm giới hạn thi đấu trong 7 ngày

Loại vừa: những chấn thương làm giới hạn thi đấu 7-21 ngày.

Loại nặng: những chấn thương làm giới hạn thi đấu trên 21 ngày.

Những chấn thương thể thao phổ biến gồm:

Bong gân và căng cơ

Trật khớp

Chấn thương vùng khuỷu tay

Chấn thương vùng vai: viêm hoặc rách gân cơ chóp xoay ở vai

Chấn thương vùng gối: đứt dây chằng chéo trước và sau khớp gối

Chấn thương gân gót

Gãy xương chi trên và chi dưới

Phân loại chấn thương trong thể thao.

Trong thể thao có thể gặp rất nhiều loại chấn thương khác nhau, nhưng có thể chia lại thành 2 loại chính gồm:

Chấn thương cấp tính: Đây là loại chấn thương xảy ra đột ngột, thường do tai nạn trong lúc tập luyện hoặc thi đấu, nguyên nhân có thể là va chạm, té ngã, xoay người sai tư thế hoặc tác động lực quá mạnh. Loại chấn thương này thường gây các cơn đau dữ dội, sưng tấy và cần hạn chế vận động ngay lập tức, xử lý chấn thương sớm để tránh biến chứng.

Chấn thương mạn tính (chấn thương do quá tải): Khác với chấn thương cấp tính, loại này không xảy ra ngay lập tức mà hình thành dần do vận động lặp đi lặp lại trong thời gian dài, tập sai kỹ thuật, giãn cơ không đầy đủ, tập luyện quá sức. Chấn thương mạn tính tiến triển chậm gây các cơn đau âm ỉ sau đó tăng dần mức độ tùy theo vận động. Cần phát hiện và xử lý chấn thương sớm, phòng ngừa các biểu hiện dữ dội hơn.

Biến chứng của chấn thương thể thao

Phần lớn bệnh nhân sẽ gặp phải những di chứng không mong muốn sau khi chấn thương dẫn tới khó tham gia thể thao và trở lại thi đấu. Di chứng sau chấn thương thể thao thường gặp do chế độ sinh hoạt và luyện tập không đúng bao gồm:

Đau

Xương chậm liền, can lệch, khớp giả

Teo cơ, cứng khớp, biến dạng khớp, lỏng khớp, tràn dịch khớp

Tổn thương thần kinh, yếu hoặc liệt

Hạn chế chức năng sinh hoạt và di chuyển

Tái chấn thương: thường xảy ra khi người bệnh trở lại sinh hoạt và chơi thể thao quá sớm.

Ảnh hưởng tâm lý: Cảm thấy lo lắng, sợ hãi khi trở lại tập luyện, đặc biệt là những vận động viên chuyên nghiệp vốn chịu nhiều áp lực thi đấu.

Giảm chất lượng cuộc sống: Sự tự tin suy giảm, thời gian nghỉ tập kéo dài đôi khi dẫn đến stress hoặc trầm cảm.

Điều trị chấn thương thể thao

Tùy theo mức độ chấn thương, người bệnh sẽ nhận được phương pháp điều trị thích hợp:

- Điều trị nội khoa: Nội khoa được chỉ định ngay từ giai đoạn đầu trong các chấn thương điển hình như bong gân, viêm gân và tổn thương mô mềm.

- Điều trị ngoại khoa: Những chấn thương như gãy xương, đứt dây chằng hay đứt gân không thể tự lành…ngoại khoa là phương án điều trị thích hợp nhất. Phương pháp này cho phép Bác sĩ thực hiện những can thiệp phẫu thuật sâu, sửa chữa và tái tạo những tổn thương về giải phẫu, giúp bệnh nhân phục hồi tối ưu.

Điều trị phục hồi chức năng: Đây là bước quan trọng không thể thiếu trong quy trình điều trị, kết hợp với nội khoa và ngoại khoa, được áp dụng cho tất cả các dạng chấn thương từ nhẹ đến nặng. Mục tiêu là phục hồi khả năng vận động, ngăn ngừa các biến chứng thường gặp sau chấn thương thể thao hoặc phẫu thuật, giúp bệnh nhân quay lại với các hoạt động sinh hoạt thường ngày. Phương pháp này đặc biệt quan trọng đối với những người chơi thể thao nhiều và các vận động viên chuyên nghiệp.

Ý nghĩa của phục hồi chức năng sau chấn thương thể thao:

Rút ngắn thời gian hồi phục

Ngăn ngừa chấn thương tái phát

Khôi phục chức năng vận động

Cải thiện tâm lý cho người bị chấn thương

Nguyên tắc phục hồi chức năng sau chấn thương

Thời gian:  Phục hồi chức năng sau chấn thương cần được tiến hành sớm, tùy thuộc vào thể trạng và tình trạng chấn thương, có thể ngay từ những giờ đầu sau phẫu thuật. Đối với người bệnh mổ có chuẩn bị, cần hướng dẫn người bệnh ngay từ giai đoạn trước mổ, để sau mổ người bệnh có thể sớm thực hiện được các kỹ thuật phục hồi chức năng, đạt được hiệu quả điều trị cao.

Cá thể hóa phương pháp điều trị: chấn thương có thể giống về loại và mức độ nghiêm trọng nhưng mỗi người bệnh có các đặc điểm khác nhau về sinh lý, tuổi tác, giới tính, bệnh nền, thể trạng, đặc điểm nghề nghiệp, môi trường sống…sẽ ảnh hưởng rất nhiều đến việc lập kế hoạch phục hồi chức năng cụ thể cho từng người. Can thiệp toàn diện cần dựa trên khung bệnh án ICF

Trình tự cụ thể: chương trình tập luyện trị liệu phải tuân theo kế hoạch được xây dựng bởi Bác sĩ phục hồi chức năng.

- Cường độ phù hợp: mức độ và cường độ của chương trình tập luyện trị liệu phải đảm bảo không khiến chấn thương nặng thêm và luôn được theo dõi sát bởi Bác sĩ chuyên khoa phục hồi chức năng

Phục hồi chức năng sau chấn thương tại Bệnh viện đa khoa Trà Vinh:

Khoa Phục hồi chức năng BVĐK Trà Vinh đã triển khai đồng bộ nhiều phương pháp điều trị tiên tiến:

Vật lý trị liệu: Là các biện pháp sử dụng tác nhân vật lý (siêu âm, sóng ngắn, điện xung, xung kích, laser, hồng ngoại, parafin,…) có tác dụng giảm đau, chống viêm, kích thích tuần hoàn máu, thúc đẩy tái tạo mô, khả năng tự phục hồi và phòng ngừa được các thương tật thứ cấp dựa vào quá trình sinh hóa của cơ thể.

Vận động trị liệu: Là các biện pháp can thiệp giúp người bệnh khôi phục chức năng vận động hệ cơ xương khớp thông qua các bài tập vận động nhằm duy trì tầm vận động của khớp, tăng cường sức mạnh cơ và các kỹ thuật luyện tập kết hợp với máy móc chuyên dụng.

Nẹp, dụng cụ chỉnh hình: sử dụng để bảo vệ vùng bị tổn thương, giữ ổn định khớp.

Hỗ trợ tâm lý: giúp người bị chấn thương vượt qua lo lắng và sợ hãi sau chấn thương, hỗ trợ tinh thần để họ sẵn sàng trở lại sân đấu

Tư vấn dinh dưỡng: , tư vấn chế độ ăn giàu vitamin và khoáng chất giúp thúc đẩy quá trình tái tạo mô và tăng cường sức mạnh cơ bắp.

Ứng dụng trang thiết bị hiện đại và hệ thống Robot hỗ trợ tập vận động có kết hợp kích thích điện chức năng, giúp bệnh nhân tập luyện an toàn - hiệu quả và rút ngắn thời gian hồi phục.

Máy CPM tập thụ động khớp gối cho Bệnh nhân đứt dây chằng chéo trước gối (P)

          Hoạt động trị liệu: Là các biện pháp nhằm hỗ trợ và giúp người bệnh phục hồi khả năng độc lập trong sinh hoạt, khả năng nhận thức, tìm được công việc thích hợp, tham gia tích cực vào các hoạt động học tập – làm việc – giải trí – thể thao, hòa nhập cộng đồng.

Tại Khoa Phục hồi chức năng – Bệnh viện Đa Khoa Trà Vinh đã tiếp nhận rất nhiều người bệnh sau chấn thương đến điều trị phục hồi chức năng muộn và gặp phải nhiều vấn đề sức khỏe trong đó phổ biến nhất là tình trạng teo cơ, cứng khớp, hạn chế vận động, sinh hoạt.

Nhờ sự đầu tư đồng bộ về con người và trang thiết bị, nhiều bệnh nhân chấn thương sau thể thao đã phục hồi tốt, sớm trở lại sinh hoạt, lao động luyện tập và thi đấu thể thao. Tỷ lệ phục hồi chức năng đạt kết quả khả quan, giảm biến chứng, giảm tái phát chấn thương là minh chứng rõ nét cho chất lượng điều trị của khoa Phục hồi chức năng nói riêng và Bệnh viện Đa khoa Trà Vinh nói chung.

Bác sĩ Khoa Phục hồi chức năng khuyến cáo quá trình tập phục hồi chức năng có thể bắt đầu từ rất sớm, ngay ngày đầu sau chấn thương hoặc ngày đầu sau phẫu thuật theo chỉ định của Bác sĩ, càng để lâu thời gian điều trị càng kéo dài và hiệu quả càng thấp đi. Do đó, người bệnh nên được điều trị phục hồi chức năng sớm và lựa chọn cơ sở y tế uy tín để thực hiện.

BSCKII. Thạch Ngọc Thuý An - Trưởng Khoa Phục hồi chức năng

Bệnh viện Đa khoa Trà Vinh